Kinh tế thị trường là gì, Những đặc trưng cơ bản nhất

Kinh tế thị trường là gì, có đặc điểm như thế nào, hiện tại có bao nhiêu loại kinh tế thị trường. Tìm hiểu thêm về những mặt ưu điểm và hạn chế. Cùng tài chính kinh doanh tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây. 

1. Kinh tế thị trường là gì

Kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế trong đó các tài sản, hàng hóa và dịch vụ được sản xuất, phân phối và giá cả được xác định bởi sự tương tác giữa người mua và người bán trên thị trường. Trong kinh tế thị trường, các quyết định sản xuất và tiêu thụ được đưa ra dựa trên cung cầu và sự tự do trong doanh nghiệp.

Thị trường là nơi giao dịch giữa các bên với mục đích đạt được lợi ích cá nhân, đồng thời cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nền kinh tế của một quốc gia.

Kinh tế thị trường là gì
Kinh tế thị trường là gì

Kinh tế thị trường thường được đối lập với kinh tế quốc gia hoặc kinh tế hỗn hợp, trong đó chính phủ và các tổ chức phi lợi nhuận cũng có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và quản lý hoạt động kinh tế.

2. Đặc điểm chính của kinh tế thị trường là gì

Tùy thuộc vào chế độ chính trị và điều kiện phát triển của quốc gia hay vùng lãnh thổ thì kinh tế thị trường có rất nhiều hình thức khác nhau như: tự do, xã hội, nhà nước, xã hội chủ nghĩa…

Các đặc điểm chính của kinh tế thị trường bao gồm:

  • Sự tự do: Kinh tế thị trường được xây dựng trên sự tự do, nơi các cá nhân và công ty có quyền tự do sản xuất, tiêu thụ và sở hữu tài sản theo ý muốn của mình.
  • Cạnh tranh: Kinh tế thị trường tạo ra sự cạnh tranh giữa các công ty, đưa ra lựa chọn cho người tiêu dùng và khuyến khích sự sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm.
  • Giá cả được xác định bởi cung và cầu: Trong kinh tế thị trường, giá cả của hàng hóa và dịch vụ được xác định bởi sự cân bằng giữa cung và cầu trên thị trường.
  • Sự phân chia lao động: Kinh tế thị trường có xu hướng tách rời lao động và sản phẩm, nơi người lao động được trả lương theo khả năng và năng suất lao động của họ.
  • Thị trường bất động sản: Kinh tế thị trường còn có thị trường bất động sản, nơi giá cả của nhà đất được xác định bởi sự cạnh tranh giữa các nhà đầu tư và người mua.
  • Sự thay đổi theo thời gian: Kinh tế thị trường là một hệ thống động, có thể thay đổi theo thời gian, bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế và chính trị.

3. Những ưu và nhược điểm của kinh tế thị trường là gì

Ưu điểm của kinh tế thị trường là gì

  • Tạo ra sự cạnh tranh giữa các công ty, đưa ra lựa chọn cho người tiêu dùng và khuyến khích sự sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm.
  • Thúc đẩy sự tiến bộ kinh tế và phát triển kinh tế bền vững.
  • Cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân thông qua việc tăng cường sản xuất và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.
  • Giúp tăng cường tính động của kinh tế và phát triển nền kinh tế toàn cầu.
  • Đưa ra giá cả công bằng và xác định giá cả theo cung và cầu thực tế.

Nhược điểm của kinh tế thị trường là gì

  • Tạo ra sự chênh lệch giàu nghèo, tăng lên sự bất bình đẳng xã hội.
  • Có thể gây ra sự khủng hoảng kinh tế và phá sản do sự cạnh tranh quá mạnh.
  • Thiếu khả năng giải quyết các vấn đề xã hội, như chăm sóc sức khỏe và giáo dục, đặc biệt là trong những nơi có mức độ nghèo đói cao.
  • Đôi khi không công bằng khi giá cả được xác định bởi sự cạnh tranh, làm cho những người nghèo hơn không thể mua được những sản phẩm cần thiết.
  • Có thể dẫn đến sự tập trung quá mức của quyền lực và tài sản vào tay một số cá nhân hoặc công ty, gây ra sự bất ổn chính trị và kinh tế.

4. Những loại kinh tế thị trường hiện nay

Trên thực tế có rất nhiều loại kinh tế thị trường nhưng cơ bản nhất gồm những loại sau : 

  • Kinh tế thị trường xã hội (Social market economy)
  • Kinh tế thị trường tự do (Liberal market economy)
  • Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa (Trung Quốc).
  • Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Việt Nam)
  • Kinh tế thị trường tư bản nhà nước.

Trong đó lại có hai mô hình kinh tế thị trường được quan tâm nhiều nhất đó là Kinh tế thị trường Tư Bản và Định Hướng xã hội chủ nghĩa. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kỹ hơn về hai loại hình này.

Kinh tế thị trường tư bản là gì 

Đây là mô hình dựa trên cơ sở của tư nhân tới tư liệu sản xuất và hoạt động sản xuất với mục đích gắn liền với lợi nhuận. Đặc điểm dễ nhận thấy của kinh tế thị trường tư bản là

  • Tài sản tư nhân sẽ chiếm phần lớn.
  • Có sự tích lũy tư bản.
  • Lao động tiền lương.
  • Sự trao đổi hàng hóa được dựa trên nguyên tắc tự nguyện.
  • Giá cả và thị trường cạnh tranh lành mạnh.

Thị trường tư bản sẽ được vận hành và quyết định bởi người sở hữu tài sản, tư liệu sản xuất hoặc là có khả năng tạo ra thị trường tài chính. Trong đó, giá cả của sản phẩm và dịch vụ được quyết định bởi sự cạnh tranh trong thị trường.

Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Tại Đại hội XIII của Đảng (2021) xác định: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đây là nền kinh tế hiện đại, hội nhập, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo quy luật kinh tế thị trường và sẽ chịu sự quản lý của nhà nước nhằm đảo bảo định hướng xã hội chủ nghĩ vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước”.

Xem thêm: Lợi nhuận ròng là gì, vai trò ý nghĩa và cách tính lợi nhuận ròng chính xác

Xem thêm: Chi phí cận biên là gì? Cách tính chi phí cận biên chuẩn xác

Trên đây là những thông tin trả lời cho câu hỏi kinh tế thị trường là gì, gồm những loại nào có đặc điểm gì, có những ưu điểm và nhược điểm gì. Rất hy vọng bài viết đã mang tới cho bạn nhiều thông tin bổ ích.